Hướng Dẫn Phân Tích Bình Ngô Đại Cáo Của Nguyễn Trãi

0
395
Phân tích Bình Ngô đại cáo

Phân tích Bình Ngô đại cáo của tác giả Nguyễn Trãi là một phần kiến thức quan trọng trong chương trình ngữ văn 10. Các bạn cùng tham khảo bài hướng dẫn cách lập dàn ý chi tiết và chuẩn nhất cho đề tài quen thuộc này của chúng mình dưới đây nhé.

1. Phân tích đề và xác định các luận điểm cần triển khai trong bài phân tích Bình Ngô đại cáo

Đề bài: phân tích Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi

1.1. Phân tích đề bài

Yêu cầu đề bài: Phân tích Bình Ngô đại cáo chính là phân tích nội dung và nghệ thuật cùng các chi tiết trong tác phẩm Bình Ngô đại cáo nhằm làm sáng tỏ những tư tưởng của tác giả Nguyễn Trãi gửi gắm và giá trị của tác phẩm

Phương pháp làm bài: phân tích 

1.2. Các luận điểm chính cần triển khai trong phân tích Bình Ngô đại cáo

Luận điểm 1: Tư tưởng nhân nghĩa mới mẻ, tiến bộ vượt qua thời đại của tác giả Nguyễn Trãi, thể hiện chân lý về độc lập chủ quyền của đất nước.

Luận điểm 2: Soi chiếu lý luận vào chính thực tiễn

  • Tội ác tày trời của bọn giặc Minh
  • Lòng căm thù quân giặc của nhân dân

Luận điểm 3: Diễn biến của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn 

  • Hình tượng người vị đại anh hùng Lê Lợi: vừa là một con người bình dị đời thường, vừa là người anh hùng lãnh đạo cuộc khởi nghĩa.
  • Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn: bao gồm 2 giai đoạn: giai đoạn đầu còn nhiều khó khăn thiếu thốn, giai đoạn sau phản công liên tiếp giành thắng lợi.
  • Sự thất bại nhục nhã, thê thảm của giặc Minh.
  • Khí thế vang dội và cách ứng xử của quân và dân ta.

Luận điểm 4: Niềm tin, ý chí về tương lai của đất nước, tinh thần lạc quan về sự nghiệp xây dựng đất nước.

Luận điểm 5: Nghệ thuật

1.3. Kiến thức bổ trợ để phân tích Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi

Phân tích Bình Ngô đại cáo
Tác phẩm Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi

Hoàn cảnh sáng tác bài thơ: Sau khi chiến thắng bọn giặc Minh, Nguyễn Trãi đã thừa lệnh vua Lê Lợi viết tác phẩm “Bình Ngô đại cáo”, tác phẩm được công bố vào tháng Chạp năm 1428 với mục đích: Tổng kết lại quá trình chiến đấu chống ngoại xâm và tuyên bố nền độc lập của dân tộc ta.

Thể loại tác phẩm: “Cáo” là thể loại thuộc văn học chức năng, đây là loại thể văn nghị luận ra đời từ thời cổ ở Trung Quốc và thường được vua, chúa hoặc thủ lĩnh dùng để trình bày một chủ trương, sự nghiệp, tuyên bố về sự kiện nào đó để mọi người cùng được biết.

Nhan đề bài cáo: “Ngô” có nghĩa là từ chỉ nhà Ngô thời Tam Quốc, đây chính là triều đại ở phương Bắc đã sang xâm lược nước ta. “Bình Ngô đại cáo” mang ý nghĩa tuyên bố về việc dẹp yên giặc Ngô xâm lược và tâm thế chiến thắng của toàn dân tộc ta trước kẻ thù tàn ác. 

Bố cục bài Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi: Bình Ngô đại cáo được chia làm 4 phần.

  • Phần một: Nêu các luận đề chính nghĩa.
  • Phần hai: Tội ác tày trời không thể dung tha của giặc Minh.
  • Phần ba: Công cuộc kháng chiến và kết quả của cuộc chiến.
  • Phần tư: Tuyên bố thắng lợi và lời khẳng định chủ quyền, vị thế của dân tộc

2. Lập dàn ý chi tiết cho đề bài phân tích Bình Ngô Đại Cáo của Nguyễn Trãi

2.1. Mở bài

Phân tích Bình Ngô đại cáo
Sơ đồ tư duy bài phân tích bình ngô đại cáo

Giới thiệu về tác giả: Nguyễn Trãi là nhà chính trị, nhà quân sự lỗi lạc, tài ba của dân tộc đồng thời cũng là đại thi hào với sự nghiệp sáng tác đồ sộ.

Giới thiệu về tác phẩm: Bình Ngô đại cáo là một áng thiên cổ hùng văn, là bản tuyên ngôn hùng hồn của dân tộc ta.

Khái quát về nội dung và tư tưởng của tác phẩm và mục đích phân tích Bình Ngô đại cáo.

2.2. Thân bài

a. Tiền đề lý luận

Tư tưởng “nhân nghĩa”:

  • “Nhân nghĩa” nằm trong phạm trù tư tưởng của Nho giáo, nhân nghĩa chỉ mối quan hệ giữa người với người, mối quan hệ ấy dựa trên cơ sở tình thương và đạo lí.
  • “Nhân nghĩa” trong quan niệm của Nguyễn Trãi: Kế thừa tư tưởng Nho giáo đó là: “yên dân” làm mọi cách cho cuộc sống nhân dân yên ổn, hạnh phúc. Cụ thể hóa với nội dung mới mẻ đó là “trừ bạo”  vì cuộc sống an lành của nhân dân phải diệt trừ bạo tàn, giặc xâm lược.

=> Thể hiện tư tưởng nhân nghĩa với quan điểm vừa giữ được nét cốt lõi vừa sáng tạo những nét mới mẻ, tiến bộ vượt thời đại của tác giả Nguyễn Trãi, qua đó bóc trần luận điệu xảo trá bọn của giặc Minh đồng thời người đời phân biệt rõ ràng rằng ta chính nghĩa còn địch phi nghĩa.

=> Tạo cơ sở chỗ đứng vững chắc cho cuộc khởi nghĩa Lam Sơn bởi vì đây chính là cuộc khởi nghĩa nhân nghĩa, vì cuộc sống của nhân mà đứng lên diệt trừ bạo tàn.

Chân lý “độc lập dân tộc”: Sự tồn tại độc lập và chủ quyền của nước Đại Việt ta đã có từ bao đời nay, được Nguyễn Trãi khẳng định như một chân lý thông qua năm yếu tố cơ bản sau: Nền văn hiến, ranh giới lãnh thổ, phong tục tập quán và lịch sử các triều đại cuối cùng công cuộc chống giặc ngoại xâm, chủ quyền riêng đó là xưng “đế” không xưng vương.

=> Bằng cách liệt kê Nguyễn Trãi đưa ra các chứng cứ hùng hồn, thuyết phục đã khẳng định dân tộc Đại Việt ta là một quốc gia độc lập, đó chính là chân lý không thể chối cãi.

  • Các từ ngữ “từ trước, đã lâu, vốn xưng, đã chia” khẳng định sự tồn tại một cách “hiển nhiên” của Đại Việt.
  • Thái độ của tác giả: So sánh các triều đại của nước ta ngang hàng với các triều đại của Trung Hoa và gọi các vị vua Đại Việt là “đế”: Trước nay các hoàng đế phương Bắc chỉ xem vua của nước Việt là Vương.

=> Thể hiện ý thức về chủ quyền độc lập cao độ của Nguyễn Trãi.

Phân tích Bình Ngô đại cáo
Vị thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa Lam Sơn – Lê Lợi trong phân tích Bình Ngô đại cáo
  • Sử dụng phép liệt kê, dẫn ra những kết cục của những kẻ dám chống lại chân lý như: Lưu Cung, Triệu Tiết, Toa Đô, Ô Mã,…

=> Đây là lời cảnh cáo đanh thép đến lũ giặc và đồng thời cũng thể hiện niềm tự hào dân tộc bởi những chiến công vẻ vang của nhân dân Đại Việt.

b. Soi chiếu lý luận vào thực tiễn

Tội ác tày trời của giặc Minh

Trên lập trường của dân tộc, ông đã tố cáo và nhận diện rõ ràng âm mưu cướp nước của giặc Minh:

Tội ác xâm lược của quân giặc: Vạch trần luận điểm cướp nước của bọn giặc Minh: Từ “nhân, thừa cơ” đã cho thấy sự cơ hội và thủ đoạn của giặc Minh, chúng kéo quân sang nước ta với danh nghĩa là “phù Trần diệt Hồ”, nhưng thực tế lại là thừa dịp xâm lược nước Đại Việt.

Tội ác tày trời với nhân dân: Đứng trên lập trường nhân bản, nhân nghĩa, tác giả đứng về phía quyền sống của nhân dân để lên tiếng tố cáo chủ trương cai trị phản nhân đạo của quân xâm lược, các chi tiết:

  • Khủng bố, sát hại người dân vô tội: Nướng dân đen hay vùi con đỏ.
  • Bóc lột bằng các loại thuế khóa, vơ vét tài nguyên, sản vật của nước ta.
  • Phá hoại môi trường và tiêu diệt sự sống. Bóc lột sức lao động của nhân dân, phá hoại sản xuất.

=> Sử dụng biện pháp liệt kê để tố cáo những tội ác dã man của bọn giặc.

=> Gợi nên hình ảnh đáng thương, tội nghiệp, khổ đau của nhân dân trước sự cai trị của bọn xâm lược.

=> Nỗi xót xa, đau đớn, thương cảm đối với nhân dân và sự căm phẫn đối với kẻ thù của Nguyễn Trãi.

Lòng căm thù quân giặc của nhân dân.

Là bản cáo trạng đanh thép về tội ác của giặc Minh:

  • Hình ảnh tượng trưng có “trúc Nam Sơn không ghi hết tội, nước Đông Hải không rửa sạch mùi” lấy cái vô cùng của thiên nhiên để nói về tội ác không thể đếm xuể của giặc Minh.
  • “Lẽ nào trời đất dung tha? Ai bảo thần dân chịu được?” đó chính là sự giận dữ trước những chính sách cai trị tàn bạo của kẻ thù, đồng thời cũng là tấm lòng đau xót vạn phần đối với những nỗi thống khổ mà nhân dân ta đã phải chịu đựng suốt mấy mươi năm qua. 

=> Thái độ căm phẫn, uất nghẹn không bao giờ tha thứ của nhân dân ta đối với bọn giặc xâm lược.   

c. Diễn biến của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

Hình tượng người anh hùng Lê Lợi:

  • Nguồn gốc xuất thân của Lê Lợi: là người nông dân áo vải “chốn hoang dã nương mình”.
  • Căn cứ khởi nghĩa: “Núi Lam Sơn dấy nghĩa”
  • Có lòng căm thù quân giặc sâu sắc, sục sôi: “Ngẫm thù lớn há đội trời chung, căm giặc nước thề không cùng sống”
  • Có lý tưởng, hoài bão lớn lao và biết trọng dụng nhân tài: “Tấm lòng cứu nước…dành phía tả”.
  • Có lòng quyết tâm to lớn để thực hiện lí tưởng lớn “Đau lòng nhức óc…nếm mật nằm gai…suy xét đã tinh”.

=> Hình tượng vị anh hùng Lê lợi vừa là một con người bình dị đời thường, vừa là người anh hùng đứng lên lãnh đạo khởi nghĩa. Hình tượng Lê Lợi cũng chính là linh hồn của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, tác giả Nguyễn Trãi đã cho thấy tính chất nhân dân của cuộc khởi nghĩa.

Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.

  • Giai đoạn đầu cuộc khởi nghĩa: còn rất nhiều khó khăn, thiếu thốn:

Khó khăn về quân lực và lương thực: Thiếu người tài phụ giúp, thiếu quân trang thiếu lương thực, nghĩa quân chưa đi vào ổn định trong khi đó quân địch vô cùng lớn mạnh, phô trương thanh thế khắp nơi.

Phân tích Bình Ngô đại cáo
Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn trong Phân tích Bình Ngô đại cáo

Tinh thần của quân và dân ta: Gắng chí, quyết tâm “Ta gắng chí khắc phục gian nan”, cùng sự đồng lòng, đoàn kết (tác giả sử dụng 2 điển tích dựng cần trúc, hòa nước sông).

Sự lãnh đạo tài ba của vị lãnh tụ Lê Lợi, đó chính là yếu tố quyết định trong sự thành công của cuộc khởi nghĩa, ở vị chủ tướng của cuộc khởi nghĩa này hội tụ đầy đủ các yếu tố lý tưởng của một vị lãnh tụ kiệt xuất đó là: “Biết coi trọng người tài, biết coi trọng vai trò của nhân dân, biết tập hợp được sức mạnh của nhân dân, và nó vốn là yếu tố tiên quyết để quyết định chiến thắng cuối cùng của khởi nghĩa. Khả năng thu phục lòng người để tạo nên một khối đại đoàn kết và vững mạnh trong toàn quân, quân sĩ, nhân dân trên dưới một lòng chống giặc cuối cùng là sự tài trí mưu lược, giỏi bày binh bố trận.

=> Giai đoạn đầu đầy khó khăn, thử thách nhưng nhờ sự lạc quan, đồng lòng, đoàn kết và biết dựa vào dân đã giúp nghĩa quân Lam Sơn vượt qua được mọi khó khăn.

  • Giai đoạn sau: liên tiếp phản công và giành thắng lợi:

Ở chặng đường thứ nhất, nghĩa quân đã tiến đánh các vị trí đóng quân khác nhau của giặc làm cho chúng “sức cùng lực kiệt”, phải cầu cứu đến quân tiếp viện, trái ngược với giai đoạn đầu còn khó khăn thì giờ đây nghĩa quân đã liên tiếp giành được những thắng lợi vang dội, còn kẻ thù thì phải đón nhận hàng loạt các chiến bại, vô cùng nhục nhã. Những chiến thắng ban đầu của nghĩa quân: Trận Bạch Đằng, miền Trà Lân đã tạo thanh thanh thế cho nghĩa quân và trở thành một nỗi khiếp đảm cho kẻ thù “sấm vang chớp giật, trúc chẻ tro bay”.

Sang chặng đường thứ hai, sau khi kẻ thù liên tiếp rơi vào thất bại thảm hại, nhưng chúng vẫn rất “ngoan cố” không chịu rút quân về nước mà trái lại còn đưa thêm quân tiếp viện do hai tên tướng là Mộc Thạnh và Liễu Thăng chỉ huy và chia làm hai đạo quân để tiến vào nước ta hòng tiêu diệt nghĩa quân, lấy lại thế chủ động. Lúc này đây nghĩa quân của ta tiếp tục quá trình kháng chiến, tiếp nối sĩ khí chiến thắng của chặng đường thứ nhất để chặn đánh quân giặc ở vùng biên giới và phá tan âm mưu hiểm độc của chúng.

=> Cuối cùng quân giặc tiếp tục phải chịu thất bại thảm hại.

  • Nhưng với tư tưởng nhân nghĩa, quân ta không những không đuổi cùng diệt tận chúng mà cấp cho chúng ngựa, thuyền để chúng rút lui về nước trong sự tâm phục khẩu phục cũng như vừa để quân dân nghỉ ngơi lấy sức khôi phục đất nước còn nhiều khó khăn sau chiến tranh. 

=> Biện pháp liệt kê đã tái hiện không khí chiến trận máu lửa, sục sôi của những chiến thắng giòn giã liên tiếp của quân ta cũng như sự thất bại nhục nhã, ê chề của quân địch.

Sự thất bại nhục nhã và thảm thương của giặc Minh:

  • Nghệ thuật cường điệu, phóng đại cực tả nên sự thiệt hại, tổn thất to lớn của quân giặc. Đó là những thất bại vô cùng nhục nhã, thê thảm “thây chất đầy nội, nhơ để ngàn năm, bêu đầu, bỏ mạng,…”.
  • Thất bại thảm hại, khốn đốn, cửi áo giáp xin hàng của giặc “Thượng thư Hoàng Phúc… xin cứu mạng”.
  • Tướng giặc lại tham sống sợ chết xin hàng.

Khí thế vang dội và cách ứng xử của quân dân ta:

  • Cách diễn tả cường điệu, phóng đại nhưng lại thể hiện đúng sức mạnh to lớn của dân tộc ta: “Gươm mài đá đá núi cũng mòn, voi uống nước nước sông phải cạn,…”, ca ngợi khí thế hào sảng, ngút trời và ý chí quyết tâm không bao giờ lùi bước của nhân dân ta.
  • Thực thi các chính sách nhân nghĩa “Thần Vũ chẳng giết hại… nghỉ sức”. Đây là một cách ứng xử vừa nhân đạo vừa khôn khéo của nghĩa quân Lam Sơn, nó vừa cho thấy được tính chất chính nghĩa của nghĩa quân lại vừa là sự chuẩn bị cần thiết của nước ta cho chính sách ngoại giao sau này.

-> Bằng việc sử dụng nghệ thuật đối lập đã thể hiện những nét đối cực trong cuộc chiến đấu giữa ta và địch, từ tính chất cuộc chiến cho đến khí thế, sức mạnh và cách ứng xử.

=> Niềm tự hào, tự tôn dân tộc sâu sắc của Nguyễn Trãi.

d. Niềm tin và ý chí lớn lao trong bài Phân tích Bình Ngô đại cáo

Phân tích Bình Ngô đại cáo
Tượng đại anh hùng Nguyễn Trãi

Bằng giọng điệu trang trọng và hào sảng cho thấy niềm tin và những suy tư sâu lắng của Nguyễn Trãi.

Sử dụng những hình ảnh miêu tả về tương lai đất nước: “xã tắc từ đây vững bền, giang sơn từ đây đổi mới, thái bình vững chắc”, và các hình ảnh của vũ trụ “kiền khôn, nhật nguyệt, ngàn thu sạch làu”.

=> Đất nước cùng vũ trụ đang vận động theo hướng tươi sáng và tốt đẹp hơn.

=> Đây không chỉ là lời tuyên bố kết thúc một cuộc chiến mà còn là niềm tin tưởng, lạc quan về sự nghiệp xây dựng đất nước sau này.

e. Nghệ thuật

  • Bút pháp đậm chất bản anh hùng ca được miêu tả bằng các hình ảnh bao la rộng lớn, thể hiện sự kỳ vĩ của chiến thắng của cuộc khởi nghĩa. Cùng với việc sử dụng ngôn ngữ đặc sắc kết hợp với các động từ liên tiếp để diễn tả nên sự chấn động liên tiếp của trận chiến, dùng những tính từ ở mức độ tối đa để tạo nên sự tương phản sâu sắc giữa chúng ta và địch.
  • Câu văn vô cùng linh hoạt: chiến thắng của quân ta thì tác giả dùng câu văn ngắn thể hiện sự dồn dập, quyết đoán mạnh mẽ và oai hùng, còn thất bại của quân địch thì được đặc tả bằng những câu văn dài thể hiện được tính chất khôn cùng, không sao kể hết bằng lời được.
  • Sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố chính trị và văn chương.
  •  Sử dụng thành công các biện pháp liệt kê, phóng đại, đối lập,..

2.3. Kết bài phân tích Bình Ngô đại cáo

Khái quát lại những nét đặc sắc về giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật và ý nghĩa của văn bản cũng như nêu cảm nghĩ của bản thân.

Liên hệ với tác phẩm “Nam quốc sơn hà”, bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của dân tộc Việt Nam.

Trên đây bài hướng dẫn chi tiết phân tích Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi, hy vọng bài viết đã mang đến cho bạn những kiến thức bổ ích và phục vụ tốt trong quá trình học tập.

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây