Bài văn mẫu phân tích đoạn trích Trao duyên trong Truyện Kiều – Nguyễn Du

0
8130

Trao duyên là một đoạn trích trong tác phẩm Truyện Kiều của đại thi hào dân tộc Nguyễn Du. Truyện Kiều là kiệt tác cả đời của ông và cũng là đỉnh cao của văn học Việt Nam. Hôm nay, mình sẽ hướng dẫn chi tiết cách lập dàn ý và bài mẫu phân tích đoạn trích Trao duyên.

1. Phân tích đề bài và lập dàn ý đoạn trích Trao duyên

Đề bài: Phân tích đoạn trích trao duyên trong Truyện Kiều của tác giả Nguyễn Du. 

1.1. Phân tích đề bài

  • Yêu cầu của đề bài: phân tích đoạn trích Trao duyên.
  • Phạm vi tư liệu và dẫn chứng : các từ ngữ, chi tiết tiêu biểu trong đoạn trích Trao duyên của Truyện Kiều.
  • Phương pháp lập luận: Phân tích.

1.2. Cách hệ thống luận điểm khi phân tích đoạn trích Trao duyên

  • Luận điểm 1: Kiều trước khi bán thân nhờ cậy Thúy Vân thay mình trả nghĩa cho chàng Kim.
  • Luận điểm 2: Tâm trạng của Thúy Kiều khi trao kỉ vật và dặn dò Thúy Vân.
  • Luận điểm 3: Tâm trạng của Thúy Kiều khi trở về thực tại, nhớ về tình yêu của mình và chàng Kim Trọng.

1.3. Lập dàn ý phân tích Trao duyên trong tác phẩm Truyện Kiều

1.3.1. Mở bài phân tích đoạn trích Trao duyên

Giới thiệu về tác giả Nguyễn Du và tác phẩm Truyện Kiều

  • Nguyễn Du là đại thi hào dân tộc, một danh nhân văn hóa thế giới, một nhân cách lớn, một nhà văn và nhà thơ vĩ đại.
  • Truyện Kiều được xem là kiệt tác của nền văn học Việt Nam và được dịch ra nhiều thứ tiếng.

Giới thiệu về đoạn trích Trao duyên:

  • Vị trí: Đoạn trích trao duyên “từ câu 723 đến 756” trong tác phẩm “Truyện Kiều” thuộc phần gia biến và lưu lạc.
  • Nội dung: Thuật lại diễn biến tâm trạng của Thúy Kiều trong đêm cuối cùng trước khi bán mình khi trao duyên cho Thúy Vân và nhờ em trả nghĩa với chàng Kim hộ mình.

1.3.2. Thân bài phân tích đoạn trích Trao duyên

a. Khái quát về hoàn cảnh diễn ra cuộc trao duyên giữa Thúy Kiều và Thúy Vân

Sau đêm thề nguyện giữa Kim Trọng và Thúy Kiều, Trọng phải về gấp để hộ tang chú ở Liễu Dương. Tai nạn bỗng dưng ập đến nhà Kiều vì sự vu oan của thằng bán tơ. Cha và em trai Thúy Kiều bị đánh đập tàn nhẫn, của cải thì bị cướp sạch. Kiều buộc phải bán mình để chuộc tội cho cha và em trai. Công việc nhà qua đó tạm ổn, nhưng mối tình của bản thân thì lỡ dở. Chỉ còn lại duy nhất một đêm ở nhà, ngày mai phải theo Mã Giám Sinh. Thúy Kiều đã cậy nhờ em là Thúy Vân trả nghĩa cho Kim Trọng thay mình.

phân tích đoạn trích Trao duyên
Đại thi hào Nguyễn Du và kiệt tác Truyện Kiều

b. Thúy Kiều trao duyên cho Thúy Vân, nhờ cậy em thay mình trả nghĩa chàng Kim.

Lời nhờ cậy của Kiều:

  • “Cậy”: một thanh trắc với âm điệu nặng nề, gợi nên sự quằn quại, đau đớn, khó nói. Cậy còn mang hàm nghĩa là trông mong, hi vọng tha thiết, sự gửi gắm đầy tin tưởng.
  • Chịu: mang nghĩa nài ép, bắt buộc, không thể từ chối.

=> Vân bị ép vào một tình huống dù không muốn nhưng cũng phải nhận tình yêu mà Kiều trao. 

Hành động nhờ cậy:

Các từ “ngồi lên”, “lạy”, “thưa”: thể hiện sự kính cẩn trang trọng với người bề trên hoặc người mang hàm ơn.

= >  Qua cách diễn đạt thể hiện sự thông minh, khéo léo của Thúy Kiều sự thay bậc đổi ngôi, mặc dù đi ngược với lễ giáo phong kiến nhưng ở đây có thể chấp nhận được, bởi: Kiều rất trân trọng tình yêu với Kim Trọng nên nàng đang coi Vân như ân nhân của mình. 

Lí lẽ trao duyên của Thúy Kiều:

  • Kiều kể về tình yêu của mình với Kim Trọng, nguyên nhân của sự tan vỡ và về quyết định của mình.
  • Các chi tiết “Giữa đường đứt gánh tương tư”, “Mối tơ thừa” và “Quạt ước, chén thề”  đều là những thành ngữ, những điển tích hay những ngôn ngữ giàu hình ảnh đã vẽ nên một mối tình nồng thắm nhưng lại mong manh, dang dở và cũng đầy bất hạnh của Kim Trọng và Thúy Kiều.
  • Những lí do khiến Kiều trao duyên cho Vân: Gia đình gặp biến cố lớn “sóng gió bất kì”, Thúy Kiều buộc phải chọn giữa “hiếu” hoặc “tình”, Kiều đã quyết định chọn hi sinh tình.

Thúy Kiều gợi ra tình cảnh ngang trái, khó xử của chính mình để em thấu hiểu. Kiều còn viện đến cả cái chết để thể hiện sự cảm kích của mình khi Vân nhận lời.

=> Cách lập luận chặt chẽ, thấu tình cho thấy Thúy Kiều là một người sắc sảo và tinh tế, có đức hi sinh, một người con hiếu thảo và trọng tình nghĩa.

c. Tâm trạng của Thúy Kiều khi trao kỉ vật cho Thúy Vân và dặn dò em.

Kiều trao kỉ vật

  • Kiều trao chiếc vành, bức tờ mây, những kỷ vật đơn sơ nhưng lại gắn bó thiêng liêng, gợi nhớ quá khứ hạnh phúc giữa mình với Kim Trọng cho Thúy Vân.
  • “giữ, của chung và của tin”. “Của chung” nghĩa là của Kim Trọng, Thúy Kiều nay còn là cả của Thúy Vân nữa. “Của tin” là những vật đính ước, gắn bó, thể hiện tình yêu thiêng liêng của hai người Thúy Kiều và Kim Trọng đó là: mảnh hương, tiếng đàn.

=> Sự giằng xé trong tâm trạng của Kiều: nàng chỉ có thể gửi gắm mối nhân duyên dang dở cho Vân chứ không thể trao hết tình yêu mặn nồng khi xưa giữa nàng và Kim Trọng.

phân tích đoạn trích Trao duyên
Truyện Kiều là một tác phẩm vô cùng nổi tiếng được lưu truyền rộng rãi

Lời dặn dò của Thúy Kiều với em:

Kiều dự cảm về cái chết của mình: các chi tiết hiu hiu gió, hồn, nát thân bồ liễu, dạ đài và người thác oan. Kiều tưởng tượng ra cảnh mình bị chết oan, chết hận. Hồn không siêu thoát được bởi trong lòng còn đang nặng lời thề ước với chàng Kim Trọng.

=> Sự đau đớn, dằn vặt và đầy tuyệt vọng của Kiều, tấm lòng thủy chung một lòng của Thúy Kiều hướng về Kim Trọng.

Thúy Kiều dặn dò Thúy Vân với các chi tiết: “Đền nghì trúc mai” có nghĩa là đền ơn đáp nghĩa và “Rưới xin giọt nước” có nghĩa tẩy oan cho chị.

=> Thể hiện nỗi bứt rứt, dằn vặt trong lòng Thúy Kiều, nàng như càng nhớ, càng thương chàng Kim Trọng hơn bao giờ hết.

d. Tâm trạng của Thúy Kiều khi trở về với thực tại và hướng về tình yêu ngang trái của mình và Kim Trọng.

Lời thơ chuyển từ hình thức đối thoại sang độc thoại.

Các chi tiết “trâm gãy gương tan”, “tơ duyên ngắn ngủi”, “phận bạc như vôi” và “nước chảy hoa trôi lỡ làng” chứng tỏ nàng ý thức rõ về cái hiện thực của mình.

=> Gợi tả số phận đầy bất hạnh, đau khổ, dở dang, lênh đênh trôi nổi của nàng Kiều.

Nghệ thuật đối lập giữa: quá khứ với hiện tại càng khắc sâu vào nỗi đau của Kiều trong hiện tại.

Hành động của Thúy Kiều

  • Lạy: cái lạy tạ lỗi và vĩnh biệt (lạy ở đây khác với cái lạy nhờ cậy lúc đầu)
  • Tự nhận bản thân mình là người phụ bạc thể hiện nỗi lòng day dứt, mặc cảm của Kiều.
  • Hai lần gọi tên Kim Trọng: cảm xúc tức tưởi, nghẹn ngào, đau đớn đến tột cùng.
  • “Kim Lang”: cách gọi thân mật như vợ chồng, nàng đã coi Kim Trọng như một nửa của đời mình.

=> Kiều quên đi nỗi đau của bản thân mình phải chịu mà nghĩ nhiều đến người khác, đó thể hiện Kiều là người có lòng vị tha, đức hy sinh cao quý.

phân tích đoạn trích Trao duyên
Hình vẽ Thúy Kiều trong phân tích đoạn trích Trao duyên

Các từ cảm thán (Ôi, hỡi, thôi thôi): tiếng kêu than vãn đầy tuyệt vọng, tố cáo cái xã hội phong kiến tàn bạo bất công chà đạp lên số phận con người.

1.3.3. Kết bài phân tích đoạn trích Trao duyên

Khái quát lại nội dung và nghệ thuật đoạn trích Trao duyên.

  • Giá trị nội dung của đoạn trích: thể hiện một bi kịch tình yêu và số phận bất hạnh của Thúy Kiều khi phải xé lòng trao lại cho Thúy Vân mối tình sâu đậm đầu tiên. Thể hiện nhân cách cao cả của Thúy Kiều khi hy sinh hạnh phúc cá nhân để đổi lấy an toàn và sự bình yên cho gia đình.
  • Đặc sắc về nghệ thuật​​​​​​​: Thể thơ lúc bát giàu nhạc tính cùng hình thức độc thoại và kết hợp việc sử dụng giữa ngôn ngữ trang trọng cùng với lối nói dân giản dị, các biện pháp ẩn dụ, điệp từ, cùng khả năng vận dụng nhuần nhuyễn các thành ngữ.

Cuối cùng nêu cảm nhận đánh giá của bản thân sau khi phân tích đoạn trích Trao duyên.

Xem thêm các bài phân tích văn mẫu khác tại: https://blogtuoitre.vn/truyen-thong/phan-tich-van-hoc

2. Bài văn mẫu phân tích đoạn trích Trao Duyên trong Truyện Kiều

Truyện Kiều chính là tác phẩm đỉnh cao trong đời thơ của đại thi hào Nguyễn Du cũng  là đỉnh cao của văn học Việt Nam, tác phẩm này để lại rất nhiều giá trị sâu sắc cả về nội dung lẫn nghệ thuật. Cuộc đời nàng Kiều không biết phải trải qua biết bao truân chuyên, biến cố hay những khoảnh khắc đau thấu tim gan mà trong số đó có lẽ đau lòng nhất chính là khoảnh khắc Kiều trao duyên cho em. Toàn bộ suy nghĩ và tâm trạng của Thúy Kiều được tái hiện chân thực và đầy đủ qua đoạn trích Trao duyên. Cùng đi phân tích đoạn trích Trao duyên để có được cái nhìn chân thực hơn về nàng Kiều nhé.

Trao duyên được trích trong phần gia biến và lưu lạc của Truyện Kiều, sau khi gia đình nàng Kiều gặp cơn tai biến, Kiều phải bán mình cho Mã Giám Sinh với giá vàng ngoài bốn trăm để có thể lo cho cha và em thoát nạn. Đêm cuối cùng trước khi phải lên đường theo Mã Giám Sinh, Thúy Kiều đã trò chuyện với em là Thúy Vân vào trao duyên của mình cho em cùng Kim Trọng. 

Để thuyết phục em đồng ý thay mình trả nghĩa cho Kim Trọng, Thúy Kiều nhờ cậy em hết sức chân thành:

“Cậy em em có chịu lời

Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa”.

Thúy Kiều đã sử dụng ngôn từ một cách hết sức tinh tế, cẩn trọng để đạt được hiệu quả cao nhất. Ngoài ra, Kiều cũng rất hiểu cho tình thế hiện tại của Thúy Vân, đây chắc chắn là một việc rất đột ngột với Thúy Vân, đó không phải là chuyện không phải dễ dàng có thể chấp nhận. Là “cậy” chứ không phải bất cứ từ ngữ nào khác, cậy nghĩa là gửi gắm sự tin tưởng và sự trông mong tha thiết của Thúy Kiều với em. “Chịu lời” đồng ý làm một việc với một thái độ miễn cưỡng, nàng hiểu cho Thúy Vân khi phải nghe những điều nàng chuẩn bị giãi bày. 

Từ “lạy. thưa” ban đầu thoạt nhìn có vẻ phi lí trong lễ giáo vì Thúy Kiều là chị làm sao có thể lạy, thưa với em. Nhưng nó lại là hợp lý trong tư thế của người cậy nhờ và kẻ được nhờ cậy. Cách dùng từ của Thúy Kiều đã đặt Thúy Vân vào một tình thế khó có thể buông lời từ chối trước những điều éo le, nghịch cảnh mà Kiều sắp nói.

phân tích đoạn trích Trao duyên
Hình vẽ chị em Thúy Kiều, Thúy Vân trong phân tích đoạn trích Trao duyên

Để thuyết phục em, Thúy Kiều đã đưa ra lý lẽ về tình thế vô cùng éo le của bản thân:       

“Kể từ khi gặp chàng Kim

Khi ngày quạt ước, khi đêm chén thề

Sự đâu sóng gió bất kì

Hiếu tình khôn lẽ hai bề vẹn hai”

Nhắc lại về chuyện tình cảm của mình và Kim Trọng hẳn lòng Kiều vô cùng nhói đau, hàng loạt hình ảnh thể hiện ký ức tình yêu đôi lứa đã được nói đến: “quạt ước” để ngỏ ý hẹn ước trăm năm, “chén thề”  uống rượu thề nguyện một đời chung thủy. Hai người tâm đầu ý hợp buông những lời hẹn thề sắt son, những tưởng sẽ được hưởng hạnh phúc mãi mãi nào ngờ gia đình Thúy Kiều gặp biến cố chuyện tình duyên bỗng nhiên lỡ dở. 

Hai câu thơ sau đã nói rõ nguyên nhân khiến Thúy Kiều phải đơn phương bội ước. Gia đình nàng gặp biến cố lớn, là chị cả trong gia đình, Thúy Kiều lúc này bị đặt giữa hai lựa chọn khó khăn: chuyện gia đình và chuyện tình cảm, nếu chọn chữ hiếu thì nàng phải bội nghĩa tình, với lời hẹn thề với Kim Trọng, nhưng nếu trọn chữ tình thì nàng lại trở thành người đại bất hiếu. Và cuối cùng nàng đã đưa ra quyết định đặt chữ hiếu lên trên chữ tình. Trong nỗi đau đớn, dằn vặt Thúy Kiều vẫn hết sức bản lĩnh, bình tĩnh để có thể đưa ra cách giải quyết mà nàng cho là phù hợp nhất: 

“Keo loan chắp mối tơ thừa mặc em”. Dùng máu của con chim loan làm keo loan, dùng nó để chắp vá cho mối duyên của em và Kim Trọng. Hai chữ “tơ thừa” như nhấn mạnh thêm vào nỗi đau đớn của Kiều nhưng đồng thời cho thấy sự tội nghiệp của Thúy Vân. Đây là một câu chuyện tình duyên đau đớn, trớ trêu nhất. Thúy Kiều luôn tỏ ra là người vô cùng am hiểu tâm lý cũng như tình thế của Thúy Vân, nếu ở trên là “mặc em”, gần như giao phó có phần buông bỏ, thì câu thơ dưới như một lời mong mỏi, tha thiết:

“Ngày xuân em hãy còn dài

Xót tình máu mủ thay lời nước non”.

Thúy Kiều mong Thúy Vân có thể vì tình chị em ruột thịt mà em có thể thay chị trả nghĩa cho Kim Trọng, nếu có như  vậy:

“Chị dù thịt nát xương mòn

Ngậm cười chín suối hãy còn thơm lây”.

Trong Thúy Kiều bao giờ cũng vậy, nàng luôn có dự cảm không lành cho tương lai của chính mình. Đồng thời với diễn đạt như vậy kiến Thúy Vân khó có thể nỡ từ chối lời đề nghị của mình. Bằng một lối lập luận chặt chẽ, sắc sảo vừa cho thấy sự thông minh của nàng Kiều, vừa đạt  được mục đích khiến Thúy Vân trả nghĩa cho Kim Trọng thay cho nàng.

Sau những lời tha thiết nhờ cậy em, Thúy Kiều trao kỉ vật cho Thúy Vân và dặn dò em chuyện tương lai. Từng kỉ vật khi xưa của nàng và Kim Trọng đều được nàng vô cùng nâng niu, giữ gìn, mỗi kỷ vật đều gắn liền với niềm hạnh phúc mà mất cả cuộc đời này nàng cũng sẽ không bao giờ quên. Là chiếc vành mà Kim Trọng đã trao cho nàng hay là những bức thư họ trao nhau với những lời yêu thương nồng thắm. Nhưng đó đâu phải đã hết họ còn có chung những kỉ niệm in sâu vào tâm trí “phím đàn với mảnh hương nguyền ngày xưa” và giờ đây Thúy Kiều lại trao lại hết những thứ này cho em. 

Những khi Thúy Kiều trao kỉ vật trong lòng nàng vẫn có sự mâu thuẫn, giằng xé giữa lý trí và tình cảm: lý trí của nàng muốn trao hết cho em, nhưng còn tình cảm dường như lại không muốn: “Duyên này thì giữ, vật này của chung”, nàng vừa muốn trao đi, nhưng lại vừa muốn giữ, giữ lại một chút gì đó cho bản thân mình. Tâm lý này của Thúy Kiều cũng thật dễ hiểu, bởi trong tình yêu mấy ai có đủ dũng khí để trao duyên, trao tình yêu gắn bó đến tận tim gan. 

phân tích đoạn trích Trao duyên
Tượng đài đại thi hào Nguyễn Du

Vậy mà, Thuý Kiều đã phải làm điều trái ngang này, nên suy nghĩ muốn giữ lại một chút của chung của nàng hoàn toàn dễ hiểu. Đồng thời nàng cũng mong muốn hai người họ có cuộc sống êm đềm, hạnh phúc nhưng lại cũng “ích kỷ” muốn họ không bao giờ quên mình: “Xót người mệnh bạc ắt lòng chẳng quên”. Thúy Kiều rõ ràng có một chút sự ích kỉ, mềm yếu của con tim nhưng qua đây ta thấy trong đó là thấy tình cảm nàng dành cho Kim Trọng vô cùng sâu nặng và giây phút trao duyên này khiến nàng rất đau đớn, mất mát, hụt hẫng. Trao kỉ vật đau đớn, xót xa bao nhiêu thì những lời Thúy Kiều dặn dò em chuyện mai sau càng quặn thắt bấy nhiêu:

“Mai sau dù có bao giờ

Đốt lò hương ấy so tơ phím này”.

Câu thơ trong phân tích đoạn trích Trao duyên mang ý nghĩa, mỗi khi đốt hương, đánh đàn, linh hồn của nàng sẽ trở về, khi đó Thúy Kiều chỉ mong Thúy Vân hãy rưới giọt nước giải oan cho chị “rưới xin giọt nước cho người thác oan”. Ta thấy rằng ở bất cứ đâu trong Thúy Kiều cũng luôn mang niềm khao khát hạnh phúc, sum họp: 

“Hồn còn mang nặng lời thề

Nát thân bồ liễu, đền ghì trúc mai”

Dù Thúy Kiều cho dù có thịt nát xương mòn nhưng lòng vẫn nặng lời thề với chàng Kim Trọng. Bởi vậy khi Kim Trọng và Thúy Vân được hưởng hạnh phúc thì khi ấy Thúy Kiều cũng sẽ trở về để chung hưởng hạnh phúc ấy. Mâu thuẫn này càng cho thấy sự tiếc nuối và đau khổ tột cùng của nàng Kiều.

Tám câu thơ cuối, Thúy Kiều lại trở về với thực tại đau đớn, xót xa. Tình yêu vốn đẹp đẽ giờ đây lại dang dở, tan vỡ, mãi mãi không thể hàn gắn, còn đối với tương lai của nàng tương lại vô cùng mù mịt tối tăm.

“Bây giờ trâm gãy gương tan

Tơ duyên ngắn ngủi có ngần ấy thôi”

Thành ngữ “trâm gãy gương tan” thể hiện sự tan vỡ trong tình yêu cũng là sự tan nát trong cõi lòng nàng Kiều. Lúc này, nỗi đau thấu tim ấy khiếm Kiều đã thức tỉnh nỗi đau thân phận:

“Phận sao phận bạc như vôi

Ôi Kim lang, hỡi Kim lang

Thôi thôi thiếp đã phụ chàng từ đây”

Hai từ ‘ôi, hỡi’ trong câu thơ đã cho thấy lời tự than tha thiết, khắc khoải và nỗi đau đến tột cùng của Thúy Kiều. Câu kết là lời nhận lỗi, tự trách chính mình của Thúy Kiều đối với mối tình của mình đối với Kim Trọng, nhưng nàng không thể làm gì khác được. Đó cũng thể hiện sự nhỏ bé, bất lực của con người trong xã hội phong kiến xưa.

Bằng nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật đặc sắc, sự phối hợp linh hoạt giữa các hình thức ngôn ngữ đã diễn đạt rõ nét tâm trạng, cảm xúc của Thúy Kiều khi phải trao duyên cho em. Sau khi phân tích đoạn trích trao duyên, chúng ta thấy được bi kịch tình yêu cũng như niềm bất hạnh của thân phận của người phụ nữ hồng nhan, bạc mệnh trong xã hội cổ hủ, đồng thời cũng trân trọng, ngợi ca vẻ đẹp và tính cách của Thúy Kiều.

Trên đây là dàn ý chi tiết và bài văn mẫu cho đề bài “Phân tích đoạn trích Trao Duyên trong tác phẩm Truyện Kiều của Nguyễn Du”. Hy vọng nó sẽ giúp bạn phần nào trong quá trình học tập, chúc bạn may mắn và thành công.

Đừng quên tìm hiểu thêm các thông tin bổ ích khác từ blogtuoitre nhé

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây